Zastosowanie studium przypadku na szkoleniach BHP

Zastosowanie studium przypadku na szkoleniach BHP

Studium przypadku jest metodą aktywnego prowadzenia szkoleń. Jest to jedna z najpopularniejszych i najstarszych metod nauczania: od dawna w wojsku analizuje się konkretne sytuacje, aby podnieść skuteczność działania. Piłkarze oglądają swoje mecze i wyciągają wnioski dotyczące sposobu gry z przeciwnikiem: co zrobiliśmy dobrze, jak powinniśmy zagrać, a jak zachować się wobec konkretnych zawodników. Również coraz częściej podczas rozmów rekrutacyjnych kandydat musi przeanalizować konkretną sytuacją i problem oraz poszukać rozwiązania. Studium przypadku polega na analizie sytuacji czy zdarzenia i określeniu możliwych rezultatów i rozwiązań. Jest to metoda służąca przede wszystkim rozwiązywaniu problemów, ale uczestnicy szkoleń mogą zdobyć również inne umiejętności. Wiedza zdobyta dzięki analizie ma służyć zmianie postępowania, poszerzeniu wiedzy, zmusić do refleksji i ulepszenia działań oraz zrozumieniu zachowania innych. Cele i formy studium przypadku Pierwszym etapem przygotowania studium przypadku jest analiza potrzeb uczestników i wyznaczenie celów: osoba prowadząca szkolenie powinna wiedzieć, jaki jest poziom wiedzy uczestników oraz jakie umiejętności i jaką wiedzę powinni zdobyć. Jest to istotne, bowiem: "Ustalenie celów i odbiorców opracowania nie tylko zmusza autora studium przypadku by głębiej zastanowić się nad tym co robi, dlaczego i dla kogo, może również okazać się pomocne w prowadzeniu szczegółowych rozmów i wywiadów z partnerami zaangażowanymi w daną inicjatywę. Bywa, że studium przypadku opracowane w konkretnym celu może ostatecznie mieć również inne zastosowania i nadawać się do zaadaptowania do innych potrzeb i celów." (Hurrell i in., 2010) Przykładowe cele z zakresu bezpieczeństwa przedstawiono w tabeli: Grupa docelowa Pracownicy - kierowcy cystern Cele Umiejętność raportowania w przypadku  awarii lub wypadku zgodnie z procedurą. Grupa docelowa Pracownicy – produkcja Cele Umiejętność identyfikacji zdarzeń potencjalnie wypadkowych i poszukiwania rozwiązań wg hierarchii: 1. Zachowania. 2. Rozwiązania techniczne i organizacyjne. Umiejętność dokonywania oceny ryzyka "tuż przed". Grupa docelowa Bezpośredni przełożeni – produkcja Cele Umiejętność analizowania i omawiania przyczyn wypadków wraz z pracownikami za pomocą wybranej metody. Nauka samodzielnego dokonywania oceny ryzyka "tuż przed". Grupa docelowa Kierownictwo Cele Umiejętność prowadzenia postępowania z pracownikiem w przypadku łamania przez niego zasad bezpieczeństwa. Grupa docelowa Pracownicy służby BHP Cele Umiejętność budowania autorytetu w pracy z pracownikami i przełożonymi. Umiejętność selekcji informacji podczas przesłuchiwania świadków i poszkodowanych w wypadku. Paweł Fortuna (2010) wyróżnia 3 główne cele studium przypadku: Rozwój umiejętności, takich jak np.: A) Zdolność identyfikacji problemu.  Case study pomaga dostrzec istnienie problemu i nazwanie go, np.: kierownik ma problemy z dużą ilością awarii spowodowanych błędami pracowników. Po analizie przykładów może dojść do wniosku, że przyczynami mogą być niejasne polecenia spowodowane przekazywaniem zadań poprzez e-mail, a nie bezpośrednią komunikację, która umożliwia lepszą kontrolę, czy wszystko zostało poprawnie zrozumiane. Na sytuację może mieć też wpływ brak nadzoru lub niejasne zasady wykonywania zadania. Identyfikacja słabych punktów wpływa korzystnie na motywację dotyczącą szukania rozwiązań. B) Umiejętność poszukiwania i organizacji informacji - podczas np. analizowania przyczyn wypadków otrzymujemy od poszkodowanych, świadków i przełożonych mnóstwo informacji. Niektóre są istotne, niektóre mniej. Przy analizie wypadku ważne jest, aby potrafić wybrać istotne informacje, nie ulegać rutynie i stereotypom, to bowiem może utrudnić znalezienie przyczyn lub spowodować wyciągniecie fałszywych wniosków. Na swoich szkoleniach budujemy np. makiety i analizujemy różne wypadki z ich pomocą, łączymy to z odgrywaniem ról, aby sytuacja była jak najbliższa rzeczywistości. Daje nam to możliwość nie tylko analizy konkretnej sytuacji, ale też zachowań i samej procedury, która doprowadziła do konkretnych wniosków. C) Umiejętności analityczne - wskazanie istotnych problemów jest możliwe, jeśli zbadamy podaną sytuację i wybierzemy ważne informacje. Czasami bowiem problem tkwi "głębiej" i potrzebna jest dokładna analiza, aby dotrzeć do sedna problemu., D) Praktyczne zastosowanie poznanych technik, np. metody analizowania wypadków z pracownikami,  praca w grupie, kierowanie grupą czy komunikacja. E) Umiejętność pracy w grupie - uczestnicy uczą się współpracy, tolerancji dla poglądów innych. Muszą współdziałać, aby rozwiązać problem. F) Umiejętności komunikacyjne – nie da się wykonać analizy bez rozmowy. G) Umiejętności zarządzania czasem - uczestnicy muszą wykonać zadanie w określonym terminie, powinni zatem dobrze zorganizować swoją pracę. Poszerzenie wiedzy - metoda umożliwia zdobycie wiedzy w sposób aktywny i atrakcyjny. Jeśli zadanie obejmuje na przykład analizę przyczyn zaistniałego wypadku uczestnicy mogą zapoznać się nie tylko z opisem wypadku, ale nauczyć się klasyfikować zdarzenia jako wypadki lub zdarzenia potencjalnie wypadkowe, poznać metody identyfikowania przyczyn wypadków lub uzupełnić wiedzę z zakresu psychologii bezpieczeństwa (np. dlaczego łamiemy zasady i podejmujemy ryzyko?). Opis można uzupełnić o informacje dot. praw i obowiązków w przypadku zaistnienia wypadku, odpowiedzialności za bezpieczeństwo, rodzajów świadczeń po wypadku itd. Formowanie i zmiana postaw - analiza autentycznych historii pomaga w kształtowaniu postaw, a więc wpływaniu na zachowania. Osoby mające pozytywne nastawienie wobec tematu szkolenia, chętniej będą stosowały zdobytą wiedzę po szkoleniu. Ułatwia to również przypominanie sobie poznanych treści - łatwiej powiem przywołujemy informacje, z którymi związane są pozytywne uczucia i byliśmy aktywnie zaangażowani w ich zdobywanie. Studium przypadku ma często formę pisemną, jednak można wykorzystać również filmy, audycje radiowe wpisy z blogów, dokumenty, filmy, np. dokumentalne lub z różnych kampanii, eseje, artykuły, opowiadania lub scenki odgrywane "na żywo (niektóre firmy angażują nawet zawodowych aktorów!). Aby jednak było skuteczną metodą, należy je dobrze przygotować. Etapy przygotowania studium przypadku Przygotowanie studium przypadku składa się z następujących etapów: Zdefiniuj cele - co wie moja grupa, a czego powinni się nauczyć? Jest to bardzo istotne, bowiem dzięki studium przypadku możemy wpływać na postawy i zachowanie uczestników. Istotne jest, aby ćwiczenia podczas szkoleń nie koncertowały sie na rozwoju tylko jednej umiejętności, a studium przypadku umożliwia rozwój kliku z nich. Wybierz formę studium przypadku, która będzie adekwatna do potrzeb grupy i tematu. Warto jest przygotować kilka scenariuszy, aby móc wykorzystać jeden opis na różnych szkoleniach i modyfikować dany przypadek. Umożliwi to również elastyczne dopasowanie się do potrzeb grupy - nie warto bowiem trzymać się zaplanowanego wariantu, jeśli nie spełnia on oczekiwań grupy. Spowoduje to bowiem frustrację, niechęć i negatywnie wpłynie na proces uczenia. Znajdź odpowiedni przykład, który będzie atrakcyjny i zrozumiały dla grupy. Aby przykład był ciekawy, warto sięgnąć po opis zdarzenia, o którym było głośno w mediach, dotyczy znanej firmy lub osoby. Jeśli decydujesz się na formę pisemną, przygotuj opis w formie narracyjnej, aby stanowił on ciekawy tekst. Jeśli ktoś opowiada nam swoją historię chętnie ją czytamy, bo chcemy dowiedzieć się, co będzie działo się dalej. Taka forma ułatwia również identyfikację z bohaterem i jego przeżyciami. Uważaj na to, aby opis nie zawierał zbędnych szczegółów lub zbyt wielu trudnych pojęć - zniechęci to czytelników i odwróci uwagę od istotnych zadań. Sformułuj jasno zadania - da to poczucie bezpieczeństwa i będzie wyglądało profesjonalnie. Uczestnicy będą dokładnie wiedzieć, co mają robić. Utwórz małe grupy. Staraj się aktywować wszystkich uczestników za pomocą odpowiednik technik moderacji. Przedyskutuj proponowane rozwiązania: Jakie mogą być ich skutki? Czy rozwiążą problem? Jakie problemy mogą pojawić się po wprowadzeniu proponowanych rozwiązań? Jak można je wyeliminować? Jakie trudności mogą się przy tym pojawić? Dobrze zatem, jeśli możliwych jest kilka rozwiązań zadania. Aby wybrać najlepsze, warto zapisać wszystkie na tablicy i przeanalizować ich mocne i słabe strony. Zorganizuj pomoce - zrób listę materiałów, których potrzebujesz do realizacji studium przypadku: zdjęcia, kopie opisów, plany, rzutnik, flipchart, długopisy, pisaki, makietę itp. Nawiązuj do doświadczeń i sytuacji uczestników szkolenia - muszą oni widzieć związek pomiędzy przekazywanymi treściami, a ich codziennym życiem zawodowym i że poznane umiejętności mają realne zastosowanie podczas ich codziennej pracy. Studium przypadku może stanowić wstęp do wprowadzenia nowego rozwiązania lub być metodą poszukiwania rozwiązań (por. Fortuna 2010). Studium przypadku - mocne strony Korzystanie z case study podczas szkoleń ma niewątpliwie wiele zalet. Należą do nich: Szerokie zastosowanie metody. Jeden przykład może posłużyć do realizacji kilku celów szkoleniowych. Rozwija umiejętności analizy, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji, komunikacji, wspiera budowanie zespołu, uczy zawierania kompromisów. Jest to również narzędzie, które skutecznie może zastąpić test wiedzy. Elastyczność. Jeden przykład może być dowolnie rozbudowywany i dopasowywany do potrzeb i liczebności grupy. Realizm. Przykłady, opisy są często zaczerpnięte "z życia", opisują autentyczne przypadki. To z kolei powoduje, że uczestnicy oceniają je jako prawdopodobne, identyfikują się z bohaterem, szukają analogii do własnego życia. Możliwość sprawdzania wiedzy teoretycznej. Studium przypadku umożliwia zastosowanie zdobytej wiedzy w praktyce. Osoba prowadząca szkolenie może z kolei ocenić stopień zrozumienia podanych treści i dopasować dalszy przebieg szkolenia do postępów grupy. Pobudzanie aktywności. Metoda ta umożliwia aktywne włączenie w pracę nad problemem wszystkich uczestników szkolenia. Zmagają sie oni z danym tematem, szukają rozwiązań i wybierają najlepsze opcje. Poznanie nowych problemów. Studium przypadku umożliwia nie tylko analizę znanych problemów lecz również pokazanie istnienie innych, dotychczas nieznanych uczestnikom. Umożliwia to również zapoznanie się z innymi firmami, osobami, strukturami, nabycie nowego doświadczenia. Budowanie zespołu. Konieczność pracy nad problemem zmusza do współpracy, skutecznego komunikowania się i pracy zespołowej. Działanie bez ryzyka. Podczas analizy można rozważać różne rozwiązania i dyskutować o nich - uczestnicy mają swobodę działania, ich czyny nie poniosą za sobą odczuwalnych negatywnych skutków. Łączenie różnych metod i łatwość stosowania. Studium przypadku można łatwo i skutecznie połączyć z wieloma innymi metodami szkoleniowymi: pracą w parach, w grupach, dyskusją, metodami służącymi podejmowaniu decyzji i wieloma innymi. Łączyć ze sobą można również różne formy przekazu: tekst pisany z filmem, zdjęciami, reportażem radiowym itp. (Fortuna 2010) Studium przypadku - słabe strony Czy studium przypadku może mieć słabe strony? Owszem. Metoda ta wymaga dobrego przygotowania szkoleniowca, konieczne jest bowiem posiadanie wielu umiejętności, np. pisania tekstu narracyjnego, poznania technik moderacji, angażowania uczestników czy łagodzenia konfliktów. Metoda ta wymaga czasu - zarówno podczas przygotowania studium przypadku jaki i jego przeprowadzenia. Same przykłady mogą okazać się również nieadekwatne do rzeczywistej sytuacji grupy, co z kolei spowoduje, iż szkolenie będzie nieskuteczne, a uczestnicy nie będą chcieli się zaangażować w rozwiązywanie "abstrakcyjnych problemów". Pewną trudność mogą stanowić również rozwiązania: uczestnicy mogą mieć problemy z ocenieniem ich skuteczności. Warto mieć na uwadze wymienione punkty i podczas przygotowywaniu własnego przykładu koncentrować się nie tylko na celach, ale również przewidywać możliwe bariery i szukać rozwiązań.   Justyna Pokładnik Literatura: Fortuna, Paweł: "Studium przypadku w praktyce szkoleniowej czyli jak uczyć się na doświadczeniach innych.", Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2010 Hurrell,  Sasha; Hussain-Khaliq, Sehr; Tennyson, Ros: "Studium przypadku – poradnik", Kraków 2010, www.akademiapartnerstwa.pl/media/filemanager/.../studia_przypadku.pdf (stan: 2.01.2014)